Statusu prawny organizacji pozarządowych w Europie.

Zalecenie CM/Rec(2007)14 Komitetu Ministrów dla państw członkowskich w sprawie statusu prawnego organizacji pozarządowych w Europie (Przyjęte przez Komitet Ministrów w dniu 10 października 2007 r. na 1006. posiedzeniu Zastępców Ministrów).

 

 

Komitet Ministrów, zgodnie z postanowieniami art. 15b Statutu Rady Europy, Mając na uwadze, że celem Rady Europy jest osiągnięcie większej jedności pomiędzy jej państwami, a cel ten może zostać zrealizowany poprzez przyjęcie wspólnych zasad;

Mając świadomość istotnego wkładu organizacji pozarządowych w rozwój i realizację demokracji oraz praw człowieka, w szczególności poprzez promowanie świadomości publicznej, udział w życiu publicznym oraz zapewnienie przejrzystości i odpowiedzialności władz publicznych, a także mając świadomość równie istotnego wkładu organizacji pozarządowych w życie kulturalne i dobrobyt społeczny społeczeństw demokratycznych;

Uwzględniając również nieoceniony wkład organizacji pozarządowych w realizację celów i zasad Karty Narodów Zjednoczonych i Statutu Rady Europy;

Mając na uwadze Deklarację i Plan działania przyjęty podczas Trzeciego Szczytu Państw i Rządów Rady Europy (Warszawa, 16-17 maja 2005 r.);

Zważywszy, że organizacje pozarządowe wnoszą swój wkład poprzez niezwykle różnorodną gamę działań, począwszy od pełnienia funkcji narzędzia dla potrzeb komunikacji między różnymi segmentami społeczeństwa a władzami publicznymi, poprzez wspieranie zmian prawa i polityki publicznej, udzielanie pomocy osobom potrzebującym, opracowywanie standardów technicznych i zawodowych, monitorowanie zgodności z istniejącymi zobowiązaniami na mocy krajowych i międzynarodowych przepisów prawa, po zapewnienie środków dla potrzeb samorealizacji, realizacji, promowania i ochrony wspólnych interesów z innymi podmiotami;

Pamiętając, iż obecność wielu organizacji pozarządowych jest wyrazem posiadanego przez członków tych organizacji prawa do wolności stowarzyszania się na mocy art. 11 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także wyrazem przestrzegania przez państwa macierzyste tych organizacji zasad demokratycznego pluralizmu;

Mając na uwadze art. 5 Europejskiej Karty Społecznej (zrewidowanej) (ETS nr 163), art. 3, 7 i 8 Konwencji Ramowej o ochronie mniejszości narodowych (ETS nr 157) oraz art. 3 Europejskiej Konwencji o uczestnictwie cudzoziemców w życiu publicznym na szczeblu lokalnym (ETS nr 144);

Uznając, że działalność organizacji pozarządowych pociąga za sobą zarówno obowiązki, jak i prawa;

Mając na uwadze fakt, że najlepszym sposobem zapewnienia etycznego i odpowiedzialnego postępowania organizacji pozarządowych jest promowanie samoregulacji;

Uwzględniając orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz opinie organów praw człowieka ONZ;

Uwzględniając Deklarację Narodów Zjednoczonych w sprawie praw i odpowiedzialności osób, grup i podmiotów społeczeństwa w zakresie wspierania i ochrony powszechnie uznanych praw człowieka i podstawowych wolności, rezolucję Zgromadzenia Ogólnego ONZ A/RES/53/144;

Opierając się na podstawowych zasadach regulujących status organizacji pozarządowych w Europie;

Mając na uwadze Europejską Konwencję w sprawie uznania osobowości prawnej międzynarodowych organizacji pozarządowych (ETS nr 124) (zwaną dalej "Konwencją nr 124") oraz potrzebę zwiększenia liczby przystępujących do niej stron;

Zaleca, aby rządy państw członkowskich: - w swoim ustawodawstwie, politykach i praktykach kierowały się minimalnymi standardami przedstawionymi w niniejszym zaleceniu;

- uwzględniały te standardy w monitorowaniu podjętych zobowiązań;

- dopilnowały, aby niniejsze zalecenie i towarzyszące mu Uzasadnienie zostały przetłumaczone i w możliwie jak najszerszym zakresie rozpowszechnione wśród organizacji pozarządowych i ogółu społeczeństwa, a także wśród parlamentarzystów, właściwych władz publicznych i instytucji oświatowych, oraz wykorzystywane w celu szkolenia urzędników.

I. Podstawowe zasady

1. Dla potrzeb niniejszego zalecenia organizacje pozarządowe oznaczają samorządowe organy lub organizacje społeczne założone w celu realizacji przede wszystkim niezarobkowych celów swoich założycieli lub członków. Nie obejmują one partii politycznych.

2. Do organizacji pozarządowych zaliczają się organy lub organizacje utworzone zarówno przez indywidualne osoby (fizyczne lub prawne), jak i przez grupy takich osób. Organizacje te mogą posiadać strukturę członkowską lub nieczłonkowską.

3. Organizacjami pozarządowymi mogą być organy lub organizacje nieformalne lub posiadające osobowość prawną.

4. Struktura i zakres działania organizacji pozarządowych mogą być krajowe lub międzynarodowe.

5. Organizacje pozarządowe powinny korzystać z prawa do wolności słowa oraz wszystkich pozostałych praw i wolności gwarantowanych powszechnie i w skali regionalnej, które mają zastosowanie do tych organizacji.

6. Organizacje pozarządowe nie powinny podlegać zwierzchności władz publicznych.

7. Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną powinny korzystać z takich samych uprawnień, jakie zwykle otrzymują inne osoby prawne i powinny być objęte zobowiązaniami i sankcjami wynikającymi z prawa administracyjnego, cywilnego i karnego, które zwykle odnoszą się do osób prawnych.

8. Ramy prawne i podatkowe mające zastosowanie do organizacji pozarządowych powinny sprzyjać ich zakładaniu i ciągłości działania.

9. Organizacje pozarządowe nie powinny rozdzielać między swoich członków lub założycieli żadnych zysków, które mogą pochodzić z ich działalności, ale mogą wykorzystywać je dla potrzeb realizacji swoich celów.

10. Działania lub zaniechania władz publicznych dotyczące danej organizacji pozarządowej powinny podlegać kontroli administracyjnej i zaskarżeniu przez tę organizację przed niezależnym i bezstronnym sądem posiadającym pełną jurysdykcję.

II. Cele

11. Organizacje pozarządowe powinny mieć prawo do realizacji swoich celów, pod warunkiem, że zarówno cele te, jak i wykorzystywane środki są zgodne z wymogami demokratycznego społeczeństwa.

12. Organizacje pozarządowe powinny mieć prawo do podejmowania badań i studiów oraz udzielania swojego poparcia w odniesieniu do kwestii stanowiących przedmiot debaty publicznej, niezależnie od tego, czy przyjęte przez nie stanowisko jest zgodne z polityką rządu lub wymaga zmiany prawa.

13. Organizacje pozarządowe powinny mieć prawo do udzielania poparcia konkretnemu kandydatowi lub partii w wyborach lub referendum, pod warunkiem zachowania przejrzystości w przedstawianiu motywów swojego działania. Wszelkie tego rodzaju wsparcie powinno również podlegać ustawodawstwu w sprawie finansowania wyborów i partii politycznych.

14. Organizacje pozarządowe powinny mieć prawo do angażowania się legalną działalność gospodarczą, biznesową lub komercyjną dla potrzeb wsparcia swoich działań niekomercyjnych, bez konieczności posiadania specjalnego zezwolenia, ale z zastrzeżeniem wszelkich wymogów licencyjnych lub regulacyjnych mających zastosowanie do konkretnych działań.

15. Organizacje pozarządowe powinny mieć prawo do realizacji swoich celów poprzez członkostwo w stowarzyszeniach i konfederacjach organizacji pozarządowych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych.

III. Powstawanie i członkostwo

A. Zakładanie

16. Dowolna osoba, fizyczna lub prawna, krajowa lub inna, lub grupa takich osób powinna mieć prawo do założenia organizacji pozarządowej, a w przypadku nieczłonkowskiej organizacji pozarządowej, powinna mieć taką możliwość poprzez darowiznę lub zapis.

17. Dwie osoby lub większa ich liczba powinny mieć możliwość założenia członkowskiej organizacji pozarządowej ale w przypadku nabycia osobowości prawnej może być wymagana większa liczba osób, pod warunkiem, że nie została ona ustalona na poziomie, który zniechęca do zakładania organizacji pozarządowej.

B. Statut

18. Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną powinny posiadać swój statut obejmujący akt ustanawiający organizację lub akt założycielski oraz, w stosownych przypadkach, wszelkie inne dokumenty określające warunki działania organizacji.

19. Statut organizacji pozarządowej posiadającej osobowość prawną powinien określać:

a. jej nazwę;

b. jej cele;

c. jej uprawnienia;

d. najwyższy organ zarządzający;

e. częstotliwość posiedzeń tego organu;

f. procedury zwoływania posiedzeń;

g. sposób, w jaki organ ten zatwierdza sprawozdania finansowe i inne sprawozdania;

h. procedurę zmiany statutu i rozwiązania organizacji lub jej połączenia z inną organizacją pozarządową.

20. Najwyższym organem zarządzającym członkowskiej organizacji pozarządowej powinni być jej członkowie, a wszelkie zmiany statutu powinny być dokonywane za ich zgodą. W przypadku innych organizacji pozarządowych, najwyższym organem zarządzającym powinien być organ określony w statucie.

C. Członkostwo

21. Prawo nie może wymagać od żadnej osoby, ani też osoba ta nie może być w inny sposób zmuszana do przystąpienia do organizacji pozarządowej innej niż założony na mocy prawa organ lub organizacja, których celem jest regulowanie wykonywania danego zawodu w państwach, które traktują taki podmiot jako organizację pozarządową.

22. Możliwości dowolnej osoby, fizycznej lub prawnej, krajowej lub innej, w zakresie przystąpienia do członkowskiej organizacji pozarządowej nie mogą być nadmiernie ograniczane przez prawo oraz, bez uszczerbku dla zakazu nieuzasadnionej dyskryminacji, powinny być przede wszystkim określone w statucie danej organizacji pozarządowej.

23. Członkowie organizacji pozarządowych powinni być objęci ochroną przed wykluczeniem sprzecznym ze statutem organizacji.

24. Osoby należące do danej organizacji pozarządowej nie powinny podlegać żadnym sankcjom z powodu swojego członkostwa. Nie powinno to uniemożliwiać uznania takiego członkostwa za niezgodne z konkretnym stanowiskiem lub pracą.

25. Członkowskie organizacje pozarządowe powinny mieć prawo zezwalania swoim członkom na udział w działalności tych organizacji.

IV. Osobowość prawna

A. Uwagi ogólne

26. Osobowość prawna organizacji pozarządowych powinna być wyraźnie oddzielona od osobowości prawnej ich członków lub założycieli.

27. Organizacja pozarządowa założona poprzez połączenie dwóch lub większej liczby organizacji pozarządowych powinna przejąć prawa i zobowiązania tych organizacji.

B. Nabywanie osobowości prawnej

28. Zasady regulujące nabywanie osobowości prawnej powinny, jeżeli nie jest to automatyczną konsekwencją założenia organizacji pozarządowej, opierać się na obiektywnych podstawach i nie powinny być objęte swobodą decyzyjną właściwego organu.

29. Zasady nabywania osobowości prawnej powinny być szeroko rozpowszechnione, a sam proces powinien być łatwy w zrozumieniu i realizacji.

30. Istnieje możliwość odebrania osobom prawa do utworzenia organizacji pozarządowej z osobowością prawną w następstwie wyniku skazującego za przestępstwo, które dowiodło, że osoby te są niezdolne do założenia takiej organizacji. Tego rodzaju odebranie prawa powinno być proporcjonalne pod względem zakresu i czasu trwania.

31. Wnioski dotyczące członkowskich organizacji pozarządowych powinny wymagać podania jedynie ich statutu, adresu oraz nazwisk założycieli, dyrektorów, urzędników i przedstawicieli prawnych. W przypadku nieczłonkowskich organizacji pozarządowych może pojawić się również wymóg przedstawienia dowodu na dostępność środków finansowych na realizację celów organizacji.

32. Członkowskie organizacje pozarządowe powinny ubiegać się o nadanie im osobowości prawnej po przyjęciu uchwały zatwierdzającej to działanie przez zgromadzenie, na które zaproszeni zostali wszyscy członkowie organizacji.

33. Od wniosków o nadanie osobowości prawnej mogą być pobierane opłaty, przy czym ich wysokość nie powinna zniechęcać do składania takich wniosków.

34. Nadania osobowości prawnej można odmówić tylko w przypadku niezłożenia wszystkich wyraźnie określonych, wymaganych dokumentów, wykorzystania nazwy, która w wyraźny sposób wprowadza w błąd, lub która niewystarczająco różni się od istniejącej w danym państwie osoby fizycznej lub prawnej, lub jeżeli w statucie zawarty został cel, który jest wyraźnie sprzeczny z wymogami demokratycznego społeczeństwa.

35. Ocena dopuszczalności celów organizacji pozarządowych ubiegających się o nadanie osobowości prawnej powinna być przeprowadzana w oparciu o odpowiednią ilość informacji i z poszanowaniem pojęcia pluralizmu politycznego. Ocena ta nie powinna opierać się na uprzedzeniach.

36. Organ odpowiedzialny za nadawanie osobowości prawnej powinien być niezależny i bezstronny w podejmowaniu decyzji. Dla potrzeb realizacji swoich funkcji organ ten powinien dysponować wystarczającą liczbą odpowiednio wykwalifikowanych pracowników.

37. Należy określić rozsądny termin na podjęcie decyzji o nadaniu lub odmowie nadania osobowości prawnej.

38. O wszystkich decyzjach należy powiadomić osobę składającą wniosek, a wszelkie decyzje odmowne powinny zawierać pisemne uzasadnienie i podlegać odwołaniu do niezależnego i bezstronnego sądu.

39. Decyzje w sprawie zakwalifikowania do otrzymania środków finansowych lub innych korzyści, które mają zostać przyznane danej organizacji pozarządowej powinny być podejmowane niezależnie od decyzji dotyczących nadania tej organizacji osobowości prawnej, najlepiej przez oddzielny organ.

40. Zapis dotyczący nadania osobowości prawnej organizacjom pozarządowym, jeżeli nie jest to automatyczną konsekwencją założenia organizacji pozarządowej, powinien być łatwo dostępny dla ogółu społeczeństwa.

41. Organizacje pozarządowe nie powinny mieć obowiązku okresowego odnawiania swojej osobowości prawnej.

C. Oddziały; zmiany statutu

42. Organizacje pozarządowe nie powinny potrzebować żadnego zezwolenia na tworzenie oddziałów, czy to w kraju, czy zagranicą (z zastrzeżeniem ust. 45 poniżej).

43. Organizacje pozarządowe nie powinny mieć obowiązku uzyskania zatwierdzenia przez władzę publiczną kolejnych zmian w swoich statutach, o ile nie wpływa to na ich nazwę ani cele. Udzielanie takiego zatwierdzenia powinno odbywać się w drodze takiego samego procesu, jak w przypadku nabywania osobowości prawnej, przy czym taka zmiana nie powinna wiązać się dla danej organizacji z obowiązkiem założenia nowego podmiotu. Może istnieć wymóg powiadamiania właściwych władz o innych zmianach w statucie organizacji pozarządowych przed ich wejściem w życie.

D. Zakończenie osobowości prawnej

44. Osobowość prawna organizacji pozarządowych może zostać zakończona wyłącznie na mocy dobrowolnego aktu członków danej organizacji - a w przypadku organizacji nieczłonkowskich, jej organu zarządzającego - lub, w przypadku upadłości, z powodu przedłużającego się braku aktywności lub poważnego uchybienia.

E. Zagraniczne organizacje pozarządowe

45. Z zastrzeżeniem możliwości zastosowania zawartych w Konwencji nr 124 artykułów dotyczących państw, które ratyfikowały tę konwencję, zagraniczne organizacje pozarządowe, aby mogły prowadzić działalność w państwie goszczącym, mogą mieć obowiązek uzyskania odpowiedniej zgody, w sposób określony w postanowieniach ust. 28-31 oraz 33-39 powyżej. Nie powinny one mieć obowiązku założenia w tym celu nowego i oddzielnego podmiotu. Zgoda na działanie może zostać wycofana wyłącznie w przypadku upadłości, przedłużającego się braku aktywności lub poważnego uchybienia.

V. Zarządzanie

46. Osoby odpowiedzialne za zarządzanie członkowskimi organizacjami pozarządowymi powinny być wybierane lub mianowane przez najwyższy organ zarządzający lub przez organ, któremu zlecone zostało to zadanie. Kierownictwo nieczłonkowskiej organizacji pozarządowej powinno być wyznaczane zgodnie ze statutem danej organizacji.

47. Organizacje pozarządowe powinny dopilnować, aby ich kierownictwo i organy decyzyjne działały zgodnie ze statutem, ale poza tym mają one prawo określać zasady realizacji przyjętych celów. W szczególności, organizacje pozarządowe nie powinny mieć obowiązku uzyskania ze strony władz publicznych zezwolenia na wprowadzanie zmian w swojej strukturze wewnętrznej lub zasadach.

48. Mianowanie, wybór lub zastępowanie urzędników oraz, z zastrzeżeniem ust. 22 i 23 powyżej, przyjmowanie lub wykluczanie członków powinno leżeć w gestii zainteresowanych organizacji pozarządowych. Z pełnienia funkcji urzędnika organizacji pozarządowej mogą być jednak wykluczone osoby, wobec których wydano wyrok skazujący za przestępstwo, które dowiodło, że osoby te są niezdolne do podjęcia takich obowiązków. Tego rodzaju odebranie prawa powinno być proporcjonalne pod względem zakresu i czasu trwania.

49. Organizacje pozarządowe nie powinny podlegać żadnych szczególnym ograniczeniom dotyczącym obywateli krajów trzecich zatrudnianych w tych organizacjach lub pełniących w nich funkcje kierownicze.

VI. Pozyskiwanie środków, własność i wsparcie publiczne

A. Pozyskiwanie środków

50. Organizacje pozarządowe powinny mieć prawo ubiegania się i pozyskiwania finansowania - środków pieniężnych i darowizn rzeczowych - nie tylko od organów publicznych w swoim kraju, ale również ze strony ofiarodawców instytucjonalnych lub indywidualnych, agencji innego państwa lub agencji wielostronnych, z zastrzeżeniem jedynie przepisów mających ogólne zastosowanie do odprawy celnej, wymiany walutowej i prania pieniędzy, a także przepisów dotyczących finansowania wyborów i partii politycznych.

B. Własność

51. Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną powinny mieć dostęp do usług bankowych.

52. Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną powinny mieć możliwość występowania o odszkodowanie za wszelkie szkody wyrządzone ich własności.

53. Jeżeli organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną otrzymują wsparcie publiczne w jakiejkolwiek postaci, mogą mieć obowiązek korzystania z niezależnego doradztwa podczas sprzedaży lub nabywania gruntów, nieruchomości lub innych istotnych aktywów.

54. Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną nie powinny wykorzystywać własności nabytej ze zwolnieniem od podatku dla celów nieobjętych takim zwolnieniem.

55. Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną mogą wykorzystywać swoją własność dla potrzeb wypłacania wynagrodzenia pracownikom, jak również mogą zwracać wszystkim działającym w ich imieniu pracownikom i wolontariuszom poniesione przez nich uzasadnione wydatki.

56. Organizacje pozarządowe posiadające osobowość prawną mogą wyznaczyć następcę prawnego, który przejmie ich własność w przypadku zakończenia działalności danej organizacji, jednak dopiero po rozliczeniu jej zobowiązań i uhonorowaniu wszelkich praw ofiarodawców do otrzymania zwrotu. Jednak jeżeli dana organizacja pozarządowa nie wyznaczyła żadnego następcy prawnego lub w ostatnim okresie korzystała z finansowania publicznego lub innej formy wsparcia, może zaistnieć wymóg przeniesienia własności albo na rzecz innej organizacji pozarządowej, albo na rzecz osoby prawnej, której działalność jest w największym stopniu zbliżona do celów rozwiązanej organizacji lub własność ta może zostać nadana tym podmiotom przez państwo. Ponadto, zastępcą prawnym może być państwo w przypadku, gdy cele lub środki wykorzystywane przez daną organizację pozarządową dla potrzeb ich realizacji zostały uznane za niedopuszczalne.

C. Wsparcie publiczne

57. Organizacje pozarządowe powinny otrzymywać pomoc w realizacji swoich celów poprzez finansowanie publiczne lub inne formy wsparcia, takie jak zwolnienie z podatku dochodowego lub innych podatków, zwolnienie z opodatkowania opłat członkowskich, funduszy i towarów otrzymywanych od ofiarodawców lub agencji rządowych i międzynarodowych, wpływów z inwestycji, wynajmu, tantiem, działalności gospodarczej oraz transakcji dotyczących własności, a także poprzez zachęty do przekazywania darowizn w postaci odliczeń od podatków lub kredytów.

58. Wszelkie formy wsparcia publicznego dla organizacji pozarządowych powinny podlegać przejrzystym i obiektywnym kryteriom.

59. Charakter działań podejmowanych przez organizację rządową oraz beneficjenci tych działań powinni stanowić istotne czynniki brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o przyznaniu tej organizacji jakiejkolwiek formy wsparcia publicznego.

60. Udzielenie wsparcia publicznego może również zależeć od tego, czy dana organizacja pozarządowa mieści się w konkretnej kategorii lub systemie określonym przez prawo, lub od posiadania konkretnej formy prawnej.

61. Istotna zmiana statutu lub działalności organizacji pozarządowej może spowodować zmianę lub zakończenie wsparcia publicznego.

VII. Odpowiedzialność

A. Przejrzystość

62. Organizacje pozarządowe, które otrzymały jakąkolwiek formę wsparcia publicznego mogą mieć obowiązek corocznego składania sprawozdań finansowych i przeglądu swojej działalności do wyznaczonego organu nadzorczego.

63. Organizacje pozarządowe, które otrzymały jakąkolwiek formę wsparcia publicznego mogą mieć obowiązek ujawniania odsetka swoich funduszy wykorzystywanych na pozyskiwanie środków i administrację.

64. Wszystkie sprawozdania powinny być objęte obowiązkiem przestrzegania praw ofiarodawców, beneficjentów i pracowników oraz prawa do ochrony uzasadnionej tajemnicy przedsiębiorcy.

65. Organizacje pozarządowe, które otrzymały jakąkolwiek formę wsparcia publicznego mogą mieć obowiązek oddawania swoich sprawozdań finansowych do badania przez instytucję lub osobę niezależną od swojego kierownictwa.

66. Zagraniczne organizacje pozarządowe powinny podlegać wymogom określonym w ust. 62-66 powyżej tylko w odniesieniu do działalności prowadzone w państwie goszczącym.

B. Nadzór

67. W przypadku braku przeciwnych dowodów należy zakładać, że działalność organizacji pozarządowych jest zgodna z prawem.

68. Organizacje pozarządowe mogą mieć obowiązek przedkładania swoich ksiąg rachunkowych, rejestrów i działań do kontroli przez organ nadzorujący, jeżeli nastąpiło niedopełnienie wymogów sprawozdawczości lub jeżeli istnieją uzasadnione podstawy, aby podejrzewać, że nastąpiło lub naruszenie to jest nieuchronne.

69. Organizacje pozarządowe nie powinny być przeszukiwane i zajmowane w przypadku braku obiektywnych podstaw dla zastosowania takich środków oraz odpowiedniego upoważnienia sądowego.

70. Działalność organizacji pozarządowych powinna odbywać się bez ingerencji z zewnątrz, chyba że stwierdzono poważne naruszenie wymogów prawnych obowiązujących daną organizację pozarządową lub istnieją uzasadnione powody, aby przypuszczać, że w takie naruszenie jest nieuchronne.

71. Organizacje pozarządowe powinny mieć możliwość wnioskowania o zawieszenie wszelkich podjętych wobec nich środków administracyjnych. Odmowa przyjęcia wniosku o zawieszenie powinna podlegać natychmiastowemu zaskarżeniu przed sądem.

72. W większości przypadków odpowiednią sankcją wobec organizacji pozarządowych za naruszenie obowiązujących je wymogów prawnych (w tym wymogów dotyczących nabywania osobowości prawnej) powinien być jedynie wymóg korekty działań oraz/lub nałożenie na organizacje pozarządowe lub na wszelkie osoby ponoszące bezpośrednią odpowiedzialność kary administracyjnej, cywilnej lub na gruncie prawa karnego. Kary te powinny opierać się na obowiązującym prawie i przestrzegać zasady proporcjonalności.

73. Zagraniczne organizacje pozarządowe powinny podlegać postanowieniom ust. 68-72 powyżej tylko w odniesieniu do działalności prowadzone w państwie goszczącym.

74. Zakończenia działalności organizacji pozarządowej lub, w przypadku zagranicznej organizacji pozarządowej, wycofania zgody na prowadzenia działalności może nakazać wyłącznie sąd w przypadku niezbitych dowodów na zaistnienie podstaw, o których mowa w ust. 44 i 45 powyżej. Od tego rodzaju nakazu powinno przysługiwać natychmiastowe odwołanie.

C. Odpowiedzialność finansowa

75. Urzędnicy, dyrektorzy i pracownicy danej organizacji pozarządowej posiadającej osobowość prawną nie powinni ponosić bezpośredniej odpowiedzialności finansowej za zadłużenie, zobowiązania i obowiązki tej organizacji. Osoby te mogą jednak zostać pociągnięte do odpowiedzialności wobec organizacji pozarządowej, osób trzecich oraz wszystkich tych podmiotów na skutek naruszenia etyki zawodowej lub zaniedbanie obowiązków.

VIII. Uczestnictwo w procesie decyzyjnym

76. Mechanizmy rządowe i quasi-rządowe na wszystkich szczeblach powinny zapewniać rzeczywiste, bez dyskryminacji, uczestnictwo organizacji pozarządowych w dialogu i procesie konsultacyjnym w zakresie celów i decyzji w sprawie polityki publicznej. Tego rodzaju uczestnictwo powinno zapewniać możliwość swobodnego przedstawiania różnych opinii obywateli w odniesieniu do funkcjonowania społeczeństwa. Należy ułatwiać uczestnictwo i współpracę poprzez zapewnienie odpowiedniego ujawniania lub dostępu do oficjalnych informacji.

77. Powinno się zasięgać opinii organizacji pozarządowych podczas przygotowywania projektów ustawodawstwa pierwotnego i wtórnego, które ma wpływ na statut, finansowanie lub zakres działania.